•مقرون به صرفه نبودن روش هاى سنتى براى قرائت كنتور هاى خدماتى نظير آب، برق و گاز از يك سو و جست وجو براى يافتن رسانا هايى بهتر براى انتقال داده ها، باعث شده است تا استفاده از خطوط برق براى انتقال داده هاى حاوى اطلاعات مربوط به كنتور ها، مورد توجه جدى قرار گيرد. تاكنون پروژه هاى دانشگاهى و تحقيقاتى متعددى نيز به همين منظور در سطح ملى انجام يافته است كه گرچه برخى از آنها نيز با موفقيت مواجه شده اند اما به دليل «مقرون به صرفه نبودن و نداشتن توجيه اقتصادى» از سوى متوليان امر و صاحبان صنعت كنار گذاشته شده اند. در اين مقاله، مهندس اميرسعيد دشتى مدير دفتر فناورى اطلاعات و ارتباطات شركت برق تهران ضمن بازگشايى مختصر مسئله، با اتكا به ارقام و آمار نشان مى دهد كه روى آورى به كنتور هاى ديجيتالى (به جاى كنتور هاى الكترونيكى فعلى) و انتقال اطلاعات از روش هاى نوين، از لحاظ مالى نيز مى تواند توجيه پذير باشد. در پايان نيز اشاره اى به يك پروژه آزمايشى موفقيت آميز در اين رابطه شده است.

 

 

 

مراجعه به مشتركين از طريق قاريان كنتورهاى برق به هر منظورى به مانند قرائت مصارف كنتور، قطع و وصل انشعاب و توزيع قبوض برق نه تنها هزينه بر بوده بلكه همواره با مشكلات خاصى روبه رو است.

به دلايل مختلفى در كشور ما برخى از مشتركين به ويژه مشتركين مسكونى با پذيرش ماموران قرائت كنتورهاى برق مشكل دارند. مثلاً برخى از خانواده ها در ساعات صبح به علت نبود شوهر در خانه، از پذيرش ماموران اداره برق معذورند. برخى ديگر احساس مى كنند فرد مذكور كارمند اداره برق نيست و مثلاً سارقى است كه به لباس مامور برق درآمده... . از آن سوى هم مشكلاتى وجود دارد مثل آنكه بعضى اوقات اين احتمال مى رود كه قارى مربوطه به دليل فشارهاى اقتصادى نسبت به اخاذى وجهى از مشتركين اقدام نمايد. اين مسائل نه تنها در كشور ما بلكه در ساير كشورها نيز به صور گوناگونى مطرح بوده و از قديم الايام شركت هاى برق به دنبال كاهش هزينه و افزايش سودآورى در اين بخش بوده اند و راهكارهاى متنوعى نيز پياده سازى شده است. به طور مثال در برخى كشورهاى صنعتى از جمله آمريكا و كانادا از روش انتقال داده هاى حاوى اطلاعات مربوط به وضعيت مشتركين توسط خطوط برق و نيز تكنيك هاى «راديولينك» استفاده مى شود. در يكى از روش هاى مذكور، با عبور خودرو خاصى از كنار منازل و واحدهاى تجارى صنعتى، داده ها به صورت بى سيم در دستگاه مربوطه ذخيره مى شوند.

در كشور ما عمدتاً كنتورهاى برق مشتركين از نوع الكترومكانيكى بوده و قابليت قرائت از راه دور را ندارند. چنانچه اين كنتورها به كنتورهاى «ديجيتالى» تبديل شوند هم داراى امكانات وسيعترى از جمله قابليت قرائت، قطع و وصل از راه دور خواهند بود و هم خطاى اندازه گيرى ناچيزى خواهند داشت. كنتورهاى الكترومكانيكى موجود داراى دقت اندازه گيرى زير ?درصد است كه در صورت نصب غلط و يا فرسودگى ميزان آن افزايش خواهد يافت. در صورتى كه خطاى اندازه گيرى اين كنتورها را ? درصد در نظر بگيريم و ميزان مصارف برق ??? ميليارد كيلووات ساعت در سال باشد ميزان خطاى موجود ?/? ميليارد كيلووات ساعت در سال خواهد بود و اگر ارزش هر كيلووات ساعت مصرفى به طور متوسط حدود ??? ريال باشد، در نتيجه مبلغ ??? ميليارد در هر سال در محاسبات منظور نخواهد شد كه در صورتى كه ميزان خطا به دليل فرسودگى و نصب غلط كنتورها افزايش يابد حجم ريالى نيز خودبه خود افزايش خواهد يافت (بسيارى از كارشناسان معتقدند كه ميزان خطاى مذكور مثبت بوده و مبالغ مذكور از مشتركين دريافت نمى شود.)در حال حاضر تعداد مشتركين وزارت نيرو بالغ بر ??ميليون مشترك بوده كه اكثراً داراى كنتورهاى الكترومكانيكى تك فاز و سه فاز هستند كه توسط قاريان كنتور قرائت مى شوند. هزينه قرائت و توزيع قبوض برق هر كنتور و يا قطع و وصل انشعاب معمولاً هزينه بالايى بوده و براى هر مشترك بين ??? تا ??? ريال در هر سيكل دو ماهه برآورد مى شود كه جمعاً براى كل مشتركين در هر سيكل حدود مبلغ ?? ميليارد ريال بوده و براى شش سيكل يا يك سال حدود مبلغ ??? ميليارد ريال است.به كارگيرى روش قرائت از راه دور و قطع و وصل كنتورهاى برق مشتركين، مى تواند از هزينه هاى فوق الذكر بكاهد. البته روش مذكور تنها به كنتورهاى برق محدود نبوده بلكه مى تواند در قرائت كنتورهاى آب و گاز نيز استفاده شود، بنابراين پيشنهاد مى گردد در صورت عملى شدن روش مذكور، با تعاملى فراسازمانى از كنتورهاى مجتمع و چندكاربره براى قرائت و يا قطع و وصل همزمان و يا غير همزمان مصارف آب و برق و گاز استفاده شود. روش فوق در صورتى كه با روش هايى همچون اطلاع رسانى به مشتركين از طريق شبكه هاى اطلاعاتى وب در جهت ارائه قبوض مصارف و مديريت مصرف و يا پرداخت هزينه مصارف برق، آب و گاز از طريق بانك پرداخت (كارت اعتبارى) همراه باشد هزينه هاى مرتبط را به ميزان قابل توجهى كاهش مى دهد. در خاتمه شايان ذكر است روش قرائت قطع و وصل كنتورهاى برق براى اولين بار در بازار رضاى شهر مشهد مقدس در يك پايلوت كوچك براى ??? كنتور تك فاز و سه فاز برق توسط شركتى خصوصى اجرا شد. در آن عمليات ضمن تعويض كنتورهاى برق از نوع الكترومكانيكى به ديجيتال و با مطالعه انواع روش ها و پروتكل انتقال داده و ايجاد سازگارى نرم افزارى با محيط سخت افزار نسبت به اتصال سرى هاى ده تايى كنتورهاى برق به همديگر و اتصال ???? كنتور از اين طريق به مودم و انتقال اطلاعات تجمعى به شركت برق منطقه اى خراسان، پروژه اى - در نوع خود - كم نظير در ايران انجام گرفت كه مى تواند سرآغاز حركتى ملى در اين رابطه باشد. از ديگر طرح هايى كه توسط متخصصين داخلى در اين رابطه در دست تحقيق است انتقال ديتاى كنتورهاى برق از طريق خطوط برق و به وسيله ادواتى از قبيل plc است. روش مذكور در قرائت، قطع، وصل و مديريت مصرف كنتورهاى برق آب چاه هاى كشاورزى موثر بوده و سبب صرفه جويى در مصرف برق و آب و نيز برخورد با افزايش انشعاب غيرمجاز در اين بخش مى گردد.